Një analizë e vetme gjaku mund të ndihmojë në zbulimin e disa llojeve të kancerit, përfshirë edhe tumore për të cilat aktualisht nuk ekzistojnë programe rutinë të depistimit. Këtë e tregojnë rezultatet e një studimi të madh të publikuar më 22 shtator 2026 në revistën shkencore Nature Medicine.
Studimi, i quajtur PATHFINDER 2, përfshiu 35,878 persona të moshës 50 vjeç e lart, të cilët në momentin e përfshirjes nuk kishin dyshim klinik për kancer.
Në qendër të studimit ishte një test gjaku i kategorisë MCED – Multi-Cancer Early Detection, i projektuar për të kërkuar sinjale biologjike që lidhen me shumë lloje të kancerit njëkohësisht.
Si funksionon testi?
Qelizat lëshojnë fragmente të vogla të ADN-së në qarkullimin e gjakut. Testi analizon modele të caktuara të metilimit në këtë ADN të lirë qarkulluese, duke kërkuar sinjale që lidhen me praninë e kancerit.
Në rast se identifikohet një sinjal i tillë, sistemi përpiqet gjithashtu të përcaktojë se nga cili organ apo ind mund të ketë origjinën kanceri.
Kjo është veçanërisht e rëndësishme, sepse një rezultat pozitiv i testit nuk përbën në vetvete diagnozë të kancerit. Pacienti duhet t’u nënshtrohet ekzaminimeve të tjera diagnostikuese për ta konfirmuar ose përjashtuar sëmundjen.
Çfarë treguan rezultatet?
Nga 32,007 pjesëmarrës për të cilët u krye analiza e performancës së testit, 287 persona rezultuan pozitivë.
Pas ekzaminimeve të mëtejshme, kanceri u diagnostikua te 173 prej tyre.
Kjo do të thotë se vlera parashikuese pozitive e testit ishte 60.3%. Me fjalë të thjeshta, nga personat që morën një rezultat pozitiv, rreth gjashtë në dhjetë u konfirmuan më pas se kishin kancer.
Testi tregoi gjithashtu një specificitet prej 99.64%, që nënkupton aftësi shumë të lartë për të dhënë rezultat negativ te personat që nuk u diagnostikuan me kancer gjatë periudhës së vlerësimit.
Kur testi identifikoi saktë një kancer, parashikimi i tij për një nga dy vendet më të mundshme të origjinës së kancerit ishte i saktë në 91.3% të rasteve.
Sinjale të kancerit në 17 kategori të ndryshme
Një prej rezultateve më interesante ishte shumëllojshmëria e tumoreve të identifikuara.
Në mesin e 173 pjesëmarrësve te të cilët kanceri u identifikua përmes testit MCED, u përfaqësuan 17 kategori të gjera të kancerit, që korrespondonin me 81 lloje histologjikisht të ndryshme.
Në mesin e tyre përfshiheshin kancere si ai i mushkërive, gjirit, vezoreve dhe zorrës së trashë, si dhe kancere për të cilat nuk ekzistojnë metoda rutinë të rekomanduara të depistimit.
Në fakt, 72.8% e kancereve të identifikuara nga testi i përkisnin kategorive për të cilat nuk ekzistojnë rekomandime të nivelit A ose B për depistim nga U.S. Preventive Services Task Force.
Më shumë se gjysma e kancereve të reja u gjetën në fazat I ose II
Studiuesit raportuan gjithashtu të dhëna të rëndësishme lidhur me fazën në të cilën u identifikuan tumoret.
Nga 151 pjesëmarrësit me të paktën një kancer të ri primar të identifikuar përmes testit, 53% kishin kancer në fazën I ose II.
Ndërsa 70.9% ishin në fazat I, II ose III.
Zbulimi i hershëm është një nga objektivat kryesore të depistimit të kancerit, pasi shumë tumore kanë mundësi më të mëdha trajtimi kur identifikohen para përhapjes në pjesë të tjera të organizmit.
Megjithatë, testi nuk i zbuloi të gjitha kanceret
Rezultatet pozitive nuk duhet të interpretohen sikur analiza mund të zbulojë çdo kancer.
Gjatë 12 muajve të ndjekjes, ndjeshmëria e testit për të gjitha kanceret ishte 39.3%. Kjo do të thotë se një pjesë e konsiderueshme e kancereve që u diagnostikuan gjatë periudhës së studimit nuk ishin identifikuar nga testi fillestar.
Megjithatë, për një grup të paracaktuar prej 12 llojesh kanceri që përbëjnë një pjesë të madhe të vdekjeve nga kanceri në SHBA, ndjeshmëria arriti në 69.8%.
Performanca ndryshonte ndjeshëm në varësi të llojit të kancerit.
Nuk zëvendëson mamografinë apo kolonoskopinë
Ekspertët paralajmërojnë se rezultatet nuk nënkuptojnë se njerëzit duhet të heqin dorë nga metodat ekzistuese të depistimit.
Testet MCED shihen aktualisht si një mënyrë e mundshme për t’iu shtuar mamografisë, kolonoskopisë dhe metodave të tjera të rekomanduara, jo për t’i zëvendësuar ato.
Mjeku onkolog i Mayo Clinic dhe një nga autorët e studimit, Karthik Giridhar, ka theksuar se një nga problemet kryesore të depistimit është fakti se për shumicën e kancereve nuk ekziston ende një test i përcaktuar depistues.
Prandaj, një analizë që kërkon shumë lloje kanceri njëkohësisht mund të ketë potencial për të mbuluar një boshllëk të rëndësishëm në diagnostikimin e hershëm.
Ende nuk është prova përfundimtare
Pavarësisht rezultateve premtuese, vetë autorët evidentojnë kufizime të rëndësishme.
PATHFINDER 2 nuk kishte një grup kontrolli dhe rezultatet statistikore ishin kryesisht përshkruese. Për këtë arsye, studimi nuk mund të dëshmojë se përdorimi i këtij testi ul vdekshmërinë nga kanceri.
Gjithashtu, versioni i testit të përdorur në studim ishte një version më i hershëm se ai që është aktualisht në përdorim komercial.
Studiuesit theksojnë se nevojiten prova të randomizuara dhe ndjekje më afatgjatë për të përcaktuar nëse përdorimi i këtyre analizave në popullatën e përgjithshme sjell përfitime reale klinike.
Një tjetër element që duhet marrë parasysh është financimi: studimi është projektuar dhe financuar nga GRAIL Inc., kompania që zhvillon testin, dhe kompania mori pjesë gjithashtu në analizën dhe interpretimin e të dhënave dhe në përgatitjen e dorëshkrimit shkencor. Autorët kanë deklaruar konfliktet përkatëse të interesit.
Megjithatë, rezultatet e PATHFINDER 2 ofrojnë të dhëna të reja për një nga fushat më interesante të diagnostikimit modern: mundësinë që në të ardhmen një mostër e vetme gjaku të përdoret për të kërkuar njëkohësisht sinjale të shumë llojeve të kancerit, përfshirë disa për të cilat sot nuk ekziston depistim rutinë.
