Një projekt i ri shkencor në Britani synon të ndryshojë mënyrën se si zhvillohen dhe testohen ilaçet, duke përdorur organe njerëzore në miniaturë të rritura në laborator. Këto struktura, të njohura si organoide, krijohen nga qelizat e pacientëve dhe mund të imitojnë disa prej karakteristikave dhe funksioneve të indeve të organeve reale. (The Guardian)
Studiuesit në Cambridge po punojnë për krijimin e një biblioteke të standardizuar organoidesh, që në të ardhmen mund të përfshijë modele të organeve dhe indeve të ndryshme – nga zemra dhe truri deri te sistemi tretës. Projekti mbështetet nga një financim prej 20 milionë paundësh nga Medical Research Council. (The Guardian)
Pse mund të jetë e rëndësishme kjo teknologji?
Një nga problemet kryesore në zhvillimin e ilaçeve është se rezultatet e eksperimenteve te kafshët nuk përkthehen gjithmonë me sukses te njerëzit. Sipas të dhënave të cituara nga studiuesit, historikisht mbi 90% e barnave që kalojnë testimet te kafshët dështojnë më vonë gjatë testimit te njerëzit. (The Guardian)
Organoidet mund t’u mundësojnë shkencëtarëve të testojnë një substancë drejtpërdrejt në inde me origjinë njerëzore dhe të shohin se si reagojnë qelizat ndaj saj. Për më tepër, për shkak se organoidet mund të krijohen nga qelizat e pacientëve të ndryshëm, studiuesit mund të analizojnë pse i njëjti trajtim funksionon te një pacient, por jo domosdoshmërisht te një tjetër. (The Guardian)
Nga sëmundjet e zorrëve te kanceri dhe truri
Një nga fushat e para ku po përqendrohet projekti janë sëmundjet inflamatore të zorrëve, përfshirë sëmundjen e Crohn-it dhe kolitin ulceroz. Por ambicia është shumë më e gjerë.
Modele të ngjashme mund të përdoren për studimin e kancerit, sëmundjeve neurologjike dhe problemeve të organeve të tjera. Studiuesit po punojnë gjithashtu me struktura të krijuara nga qeliza të zemrës që mund të kontraktohen dhe me qeliza nervore që shfaqin aktivitet elektrik. (The Guardian)
Teknologjia mund të ndihmojë edhe në identifikimin më të hershëm të barnave që rezultojnë joefektive ose potencialisht problematike, përpara se ato të avancojnë në fazat më të kushtueshme të zhvillimit.
A mund t’i zëvendësojnë plotësisht organet reale?
Pavarësisht emërtimit “organe në miniaturë”, organoidet nuk janë kopje të plota të një zemre, mëlçie apo truri njerëzor. Ato janë struktura qelizore të zhvilluara në laborator që riprodhojnë karakteristika të caktuara të një organi ose indi.
Shkencëtarët gjithashtu nuk pretendojnë se kjo teknologji do t’i eliminojë menjëherë eksperimentet me kafshë. Megjithatë, kombinimi i organoideve me teknologji të tjera, si “organ-on-a-chip” dhe inteligjenca artificiale, shihet si një drejtim premtues për reduktimin e përdorimit të kafshëve dhe zhvillimin e modeleve më të përshtatshme për biologjinë njerëzore. (The Guardian)
Nëse kjo qasje rezulton e suksesshme në shkallë të gjerë, ajo mund të kontribuojë në një model më të personalizuar të mjekësisë: testimi i trajtimeve në modele të krijuara nga qelizat njerëzore përpara se trajtimi t’i jepet pacientit.
